Το α. 370Α ΠΚ στοιχειοθετείται ως εξής:
«1. Όποιος αθέμιτα παγιδεύει ή με οποιονδήποτε άλλον τρόπο παρεμβαίνει σε συσκευή, σύνδεση ή δίκτυο παροχής υπηρεσιών σταθερής ή κινητής τηλεφωνίας ή σε σύστημα υλικού ή λογισμικού, που χρησιμοποιείται για την παροχή τέτοιων υπηρεσιών, με σκοπό ο ίδιος ή άλλος να πληροφορηθεί ή να αποτυπώσει σε υλικό φορέα το περιεχόμενο τηλεφωνικής συνδιάλεξης μεταξύ τρίτων ή δεδομένα επικοινωνίας (κίνησης και θέσης) τιμωρείται με κάθειρξη μέχρι δέκα (10) ετών. Με την ίδια ποινή τιμωρείται η πράξη του προηγούμενου εδαφίου και όταν ο δράστης αποτυπώσει σε υλικό φορέα το περιεχόμενο της τηλεφωνικής επικοινωνίας του με άλλον, χωρίς τη ρητή συναίνεση του τελευταίου.
- Όποιος αθέμιτα παρακολουθεί με ειδικά τεχνικά μέσα ή αποτυπώνει σε υλικό φορέα προφορική συνομιλία μεταξύ τρίτων που δεν διεξάγεται δημόσια ή αποτυπώνει σε υλικό φορέα μη δημόσια πράξη άλλου, τιμωρείται με κάθειρξη μέχρι δέκα (10) ετών. Με την ίδια ποινή τιμωρείται η πράξη του προηγούμενου εδαφίου και όταν ο δράστης αποτυπώσει σε υλικό φορέα το περιεχόμενο της συνομιλίας του με άλλον χωρίς τη ρητή συναίνεση του τελευταίου.
- Όποιος κάνει χρήση της πληροφορίας ή του υλικού φορέα επί του οποίου αυτή έχει αποτυπωθεί με τους τρόπους που προβλέπονται στις παραγράφους 1 και 2, τιμωρείται με κάθειρξη μέχρι δέκα (10) ετών.
- Αν ο δράστης των πράξεων των παραγράφων 1, 2 και 3 είναι πάροχος υπηρεσιών τηλεφωνίας ή νόμιμος εκπρόσωπος αυτού ή μέλος της διοίκησης ή υπεύθυνος διασφάλισης του απορρήτου ή εργαζόμενος ή συνεργάτης του παρόχου ή ενεργεί ιδιωτικές έρευνες ή τελεί τις πράξεις αυτές κατ’ επάγγελμα ή απέβλεπε στην είσπραξη αμοιβής, επιβάλλεται κάθειρξη μέχρι δέκα (10) ετών και χρηματική ποινή.
- Αν οι πράξεις των παραγράφων 1 και 3 συνιστούν παραβίαση στρατιωτικού ή διπλωματικού απορρήτου ή αφορούν απόρρητο που αναφέρεται στην ασφάλεια του κράτους ή την ασφάλεια εγκαταστάσεων κοινής ωφέλειας, επιβάλλεται κάθειρξη.»
Εν αντιθέσει, με τον προϊσχύοντα νόμο το αδίκημα έχει αναχθεί σε κακούργημα και έχουν επαναφερθεί οι ποινές που αφορούν σε απειλή επιβολής κάθειρξης έως δέκα (10) ετών.
Προστατευόμενο έννομο αγαθό της εν λόγω διάταξης είναι το απόρρητο της επικοινωνίας των ανθρώπων και η ελευθερία επικοινωνίας, μέσω της επιλογής του περίγυρου και του τρόπου επικοινωνίας. Αποτελούν έκφανση της προσωπικής ελευθερίας, ενώ παράλληλα προστατεύεται και η ιδιωτική ζωή ως περαιτέρω έκφανση του δικαιώματος προσωπικότητας. Συνιστά προσωποπαγές και διατομικό αγαθό, καθώς απαιτείται η συνύπαρξη και η διάδραση μεταξύ τουλάχιστον δύο (2) ατόμων.
Στις παραγράφους 1, 2 και 3 πρόκειται για κοινό αδίκημα και δράστης δύναται να είναι οιοσδήποτε, ενώ στις παράγραφο 4 απαιτείται συγκεκριμένη ιδιότητα στο πρόσωπο του δράστη.
Στην παρ. 1 της διάταξης τυποποιούνται μερικότερες αξιόποινες πράξεις, και πιο συγκεκριμένα οι εξής τρόποι τέλεσης του αδικήματος : α) η αθέμιτη παγίδευση ή παρέμβαση σε συσκευή, σύνδεση ή δίκτυο παροχής υπηρεσιών σταθερής ή κινητής τηλεφωνίας ή σε σύστημα υλικού ή λογισμικού και β) η αποτύπωση σε υλικό φορέα της τηλεφωνικής συνδιάλεξης μεταξύ τρίτων, χωρίς τη συναίνεσή τους.
Α) Αθέμιτη παγίδευση ή παρέμβαση σε συσκευή, σύνδεση ή δίκτυο παροχής υπηρεσιών σταθερής ή κινητής τηλεφωνίας ή σε σύστημα υλικού ή λογισμικού
Παγίδευση : νοείται η χρήση τεχνικού ακουστικού μέσου, που βρίσκεται σε άμεση επαφή με την τηλεφωνική σύνδεση ή τη συσκευή και είναι ικανό για την καταγραφή της συνομιλίας [π.χ. μικροπομπός («κοριός»), μικροτσίπ κ.α.].
Παρέμβαση : νοείται η με οποιοδήποτε άλλο τρόπο παρέμβαση στη συσκευή χωρίς απαραίτητα να βρίσκεται σε άμεση επαφή με την τηλεφωνική σύνδεση ή τη συσκευή. Το σήκωμα του ακουστικού και η ακρόαση της συνομιλίας τρίτων προσώπων δεν συνιστά παγίδευση ή παρέμβαση. Επιπλέον, παρέμβαση μπορεί να πραγματοποιηθεί και στο δίκτυο των παρόχων (λ.χ. με τη χρήση λογισμικού) υποκλέπτοντας ο δράστης προσωπικά στοιχεία.
Υπηρεσίες σταθερής ή κινητής τηλεφωνίας : Οι υπηρεσίες τηλεφωνίας επιτρέπουν την αμφίδρομη επικοινωνία μεταξύ των προσώπων και οι υπηρεσίες σταθερής επικοινωνίας πραγματοποιούνται μέσω του κλασικού αναλογικού δικτύου και συνίστανται μόνο σε φωνητική επικοινωνία των συνομιλητών, ενώ οι υπηρεσίες κινητής τηλεφωνίας συνίστανται στη δυνατότητα συνδυασμού φωνής, κειμένου, δεδομένων και επιτυγχάνονται μέσω ασύρματου δικτύου. Στην προκείμενη όμως διάταξη περιλαμβάνονται μόνο η φωνητική επικοινωνία και όχι οι υπόλοιπες μορφές ηλεκτρονικής επικοινωνίας.
Δίκτυο και συστήματα υλικού και λογισμικού παροχής υπηρεσιών τηλεφωνία : Αποτελείται από το σύστημα μετάδοσης και τον εξοπλισμό, που επιτρέπουν τη μεταφορά του σήματος (π.χ. κεραίες, καλώδια, μηχανήματα κ.α.).
Με τον όρο «αθέμιτα» νοείται η τέλεση των ανωτέρω ενεργειών χωρίς δικαίωμα από το νόμο ή χωρίς συναίνεση του ομιλούντος. Σε περίπτωση έγερσης αμφιβολιών ως προς το αθέμιτο, τότε θα πρέπει να γίνεται ερμηνεία υπέρ του κατηγορουμένου. Αθέμιτη παγίδευση δεν νοείται στις περιπτώσεις που έχει διαταχθεί άρση του απορρήτου από αρμόδια αρχή. Αναφορικά με τη συναίνεση του ομιλούντος, εφόσον είναι υπαρκτή, τότε δεν είναι εφικτό να πραγματώνεται το εν λόγω αδίκημα. Ωστόσο, σε περίπτωση που η παγίδευση ή παρέμβαση γίνεται στην τηλεφωνική συσκευή του ίδιου του δράστη, με σκοπό την καταγραφή συνομιλιών τρίτων, τότε είναι κατανοητό ότι η συναίνεση απουσιάζει.
Για την πλήρωση της υποκειμενικής υπόστασης του αδικήματος αρκεί δόλος οποιουδήποτε βαθμού, ακόμη και ενδεχόμενος, ενώ παράλληλα απαιτείται και σκοπός του δράστη να πληροφορηθεί ο ίδιος ή τρίτος ή να αποτυπώσει το περιεχόμενο τηλεφωνικής συνδιάλεξης τρίτων. Το απόρρητο περιλαμβάνει και τα στοιχεία θέσης και κίνησης, άρα κάποιος διαπράττει το περιγραφόμενο αδίκημα και στην περίπτωση που ο σκοπός του δεν είναι το περιεχόμενο της συνομιλίας, αλλά να λάβει γνώση των εισερχόμενων και εξερχόμενων κλήσεων τρίτου. Στα στοιχεία κίνησης περιλαμβάνονται κυρίως ο αριθμός, η διεύθυνση, η ταυτότητα σύνδεσης, διάρκεια συνομιλίας, ημερομηνία και ώρα έναρξης και λήξης κ.α.), ενώ ως στοιχεία θέσης νοούνται όσα υποδεικνύουν τη γεωγραφική θέση του χρήστη (α. 2 παρ. 3 και 4 Ν 3471/2006).
Β) Αποτύπωση σε υλικό φορέα της τηλεφωνικής συνδιάλεξης μεταξύ τρίτων
Αποτύπωση : έγκειται στην καταγραφή της συνομιλίας σε υλικό φορέα. Η έλλειψη συναίνεσης του ομιλούντος αποτελεί στοιχείο της αντικειμενικής υπόστασης του αδικήματος, όποτε η ύπαρξη αυτής προ της τέλεσης της καταγραφής αποτελεί μη πλήρωση της αντικειμενικής υπόστασης του αδικήματος. Το αδίκημα θεωρείται τετελεσμένο αφ’ ης στιγμής πραγματοποιείται αποτύπωση σε υλικό φορέα του περιεχομένου της συνομιλίας, δεν αρκεί παγίδευση ή παρέμβαση.
Πλήρωση της υποκειμενικής υπόστασης υφίσταται εφόσον διαπιστωθεί η ύπαρξη δόλου οποιουδήποτε βαθμού, αρκεί και ο ενδεχόμενος.
Στην παρ. 2 στοιχειοθετείται η αθέμιτη παρακολούθηση ή αποτύπωση μη δημόσιας προφορικής συνομιλίας. Ο νομοθέτης αναφέρεται σε συνομιλία τρίτων προσώπων, η οποία διεξάγεται μη δημόσια.
Μη δημόσια προφορική συνομιλία : η συνομιλία για να μην είναι δημόσια δεν θα πρέπει να έχει ως αποδέκτη αόριστο αριθμό ατόμων, επομένως εάν η βούληση των ομιλητών είναι η συζήτηση να παραμείνει μεταξύ τους ή ο αριθμός των ατόμων, τους οποίους έχουν επιλέξει να γνωρίζουν το περιεχόμενο της συζήτησης είναι συγκεκριμένος και υπάρχει δυνατότητα ελέγχου, τότε πρόκειται για μη δημοσία συνομιλία.
Χρήση ειδικών τεχνικών μέσων : απαιτείται η χρήση ειδικών τεχνικών μέσων, προοριζόμενα για το σκοπό παρακολούθησης ή αποτύπωσης συνομιλιών, ενώ απαιτείται η αποτύπωση της συζήτησης σε υλικό φορέα.
Επιπλέον, τιμωρείται και εκείνος που με τη χρήση του κινητού τηλεφώνου προβαίνει σε καταγραφή της συνομιλίας του με τρίτο, χωρίς τη συναίνεσή του.
Περαιτέρω, στην παρ. 3 τυποποιείται η αθέμιτη χρήση της πληροφορίας ή του υλικού φορέα, όπου «χρήση» θεωρείται οιαδήποτε αξιοποίηση του υλικού που εμπεριέχεται. Η απόκτηση της πληροφορίας ή του υλικού θα πρέπει να έχει γίνει με έκνομο τρόπο, όπως αυτός περιγράφεται στις ανωτέρω παραγράφους. Το έγκλημα αυτής της παραγράφου είναι αυτοτελές και ανεξάρτητο από τις ανωτέρω.
Διακεκριμένες μορφές του εγκλήματος αναφέρονται στην παρ. 4 και ειδικότερα, εφόσον το αδίκημα τελείται από α) πάροχο υπηρεσιών τηλεφωνίας, νόμιμο εκπρόσωπο, μέλος διοίκησης ή εργαζόμενο ή συνεργάτη ή υπεύθυνο διασφάλισης του απορρήτου, β) άτομο που διενεργεί ιδιωτικές έρευνες, γ) τέλεση κατ’ επάγγελμα και δ) τέλεση με σκοπό είσπραξης αμοιβής. Ως πάροχοι νοούνται οι εταιρίες κινητής και σταθερής τηλεφωνίας. Οι ανωτέρω δεν ευθύνονται αντικειμενικά σε κάθε περίπτωση που διαπιστώνεται παραβίαση, αλλά κρίνεται κατά περίπτωση. Ως κατ’ επάγγελμα τέλεση ορίζεται στο α. 13 στοιχ. ε ΠΚ οι περιπτώσεις κατά τις οποίες ο δράστης διαθέτει υποδομή, η οποία υποδηλώνει πρόθεση επανειλημμένης τέλεσης του αδικήματος, με σκοπό τον πορισμό εισοδήματος.
Δέον να αναφερθεί, ότι το Δικαστήριο ή ανακριτική αρχή κρίνει αν συντρέχει λόγος άρσης του αδίκου, κυρίως στην περίπτωση που πρόκειται για το μοναδικό αποδεικτικό μέσο της αθωότητας του κατηγορουμένου.
Βιβλιογραφία :
Α. Χαραλαμπάκης, Καθηγητής ΔΠΘ, Ο Νέος Ποινικός Κώδικας, Ερμηνεία κατ’ άρθρο του Ν. 4619/2019, Τόμος Δεύτερος (Άρθρα 235-469), Νομική Βιβλιοθήκη, 2021, σελ. 2710-2732
